Warszawa. Sala wypełniona dyrektorami. Powoli cichną rozmowy, słychać tylko dźwięk… kapiącej wody. To nie awaria. To pierwszy dźwięk mojego wystąpienia. I początek opowieści, która – jak się później okazało – naprawdę wybrzmiała.

25 września 2025 roku miałam zaszczyt rozpocząć część merytoryczną konferencji „Dyrektor 4.0 we współczesnej szkole”, organizowanej przez OEIiZK w Warszawie. W wydarzeniu wzięli udział dyrektorzy i liderzy edukacyjni z całego województwa, a tematem przewodnim była cyfrowa transformacja szkoły – ze szczególnym uwzględnieniem sztucznej inteligencji. Mój wykład był zaproszeniem do refleksji: jak uczyć w świecie, w którym AI może zrobić za uczniów (prawie) wszystko?

Co jeśli problemem nie są uczniowie, tylko to, jak uczymy?

Zaczęłam od pytania, które zadaję sobie coraz częściej: Dlaczego, mimo wysiłku nauczycieli, tak wiele z tego, czego uczymy, nie zostaje w głowach uczniów?

To nie jest wina uczniów. To nie jest wina nauczycieli. To system przecieka.

W tej opowieści kubek to uczeń. Dziurki w kubku to bariery uczenia się: stres, odciążenie poznawcze, brak sensu. A my, nauczyciele, próbujemy go napełniać.

Ile byśmy nie wlewali – zawsze coć przecieka. To dlatego dzieci po lekcji nie pamiętają, o czym była mowa. To dlatego nie widzą sensu w tym, co robią. I to dlatego zaczynają szukać dróg na skróty – także z pomocą AI.

Przeciekanie wiedzy i… gąbki

Metafora, którą pokazałam na scenie, była prosta – kubek, z którego kapie woda. Ale miała swoją kontynuację. Obok pojawiły się gąbki.

Gąbki to strategie przyjazne mózgowi. Te, które naprawdę pomagają zatrzymać wiedzę, odbudować motywację i poczucie sensu. To m.in.:

• rytuały wdzięczności i regulacji emocji,
  
• rutyny myślenia, które aktywują umysł ucznia,
  
• storytelling jako sposób nadawania sensu i kontekstu,
  
• praca nad sprawczością i bezpieczeństwem psychologicznym.
  

Nie chodzi o „kolejne narzędzia” – chodzi o zmianę myślenia. I zrozumienie, że dziś, bardziej niż kiedykolwiek wcześniej, szkoła musi działać z uczniem, a nie na uczniu.

III. Co mówi nauka? (i co z tego wynika)

Każda z tych metafor miała swoje uzasadnienie w badaniach. Dziś wiemy już sporo o tym, jak naprawdę działa uczenie się:

• Freeman i in. (2014): aktywne uczenie się poprawia wyniki aż o 0,5 SD – to więcej niż efekty wielu reform.
  
• Kahneman (2011): nasz mózg oszczędza energię – jeśli coś da się zrobić „na skróty”, zrobi to. Tak działa system 1.
  
• Bjork (1994–2013): pożądane trudności – lekki wysiłek w nauce przekłada się na trwałość wiedzy.
  
• Roediger & Karpicke (2006): testowanie bez oceny, jako forma aktywnego przypominania, działa lepiej niż powtórne czytanie.
  
• Badania nad hipokampem: potrzebujemy powtórek w czasie, by przenieść wiedzę do pamięci długotrwałej.
  
• Deci & Ryan (1985): samostanowienie, czyli autonomia, kompetencja i relacje – to fundamenty wewnętrznej motywacji.
  

Dodałam też wątki z raportów OECD, UNESCO i MIT. One wszystkie mówią o tym samym: szkoła nie może być tylko miejscem przekazu informacji. Musi być środowiskiem głębokiego uczenia się.

Reakcje, rozmowy, refleksje

Z sali padały spojrzenia pełne porozumienia. Słyszałam potem: „Wreszcie ktoś nazwał to, co czujemy”, „Wreszcie ktoś mówił, co można zrobić”. Po wykładzie długo rozmawiałam z dyrektorami. Wielu z nich widzi, że technologia to nie wszystko – i że musimy uczyć inaczej.

Niektórzy dziękowali za metafory, inni – za badania. Jeszcze inni – po prostu dzielili się swoimi doświadczeniami, bo mogli przez chwilę poczuć, że ktoś ich słucha.

 Co dalej?

Jeśli uczniowie mają zatrzymać coś z tego, co im dajemy, musimy “uszczelnić ich kubki”. I nie chodzi o kolejne narzędzia AI. Chodzi o to, jaką szkołę budujemy – relacyjną, myślącą, wspierającą wytrwałość i sprawczość.

To jest moment przełomowy. Nie chodzi o rewolucję, ale o edukacyjny reset – i o wybory, których dokonujemy każdego dnia w klasie.

A Ty? Jakie strategie stosujesz?

Zachęcam Cię do refleksji: Co w Twojej szkole “przecieka”? Co już działa? Czego jeszcze potrzebujesz?

Jestem nauczycielem-konsultantem. Wspieram tych, którzy chcą zmieniać edukację z głową i z sercem. Jeśli chcesz porozmawiać, zorganizować spotkanie, szkolenie lub warsztat – napisz. Jestem po to, by pomagać.

---

🧠 Zajrzyj na eduwczasachai.pl
📌 Dołącz do grup:
➡️ Edukacja w czasach AI
➡️ Edukacja najmłodszych w czasach AI  📩
Śledź moje działania na FB: Nowe technologie z Dorotą Janczak